NRC Handelsblad, vrijdag 17 februari 2012

Soldaat 3810159 groeit op

Het Israëlische leger ga je in als meisje en je komt eruit als vrouw, aldus de commandant. Bij hun intrede grappen de 18-jarige aspirant-soldaten nog tegen elkaar: ‘Bedoelt ze soms dat we ontmaagd worden?’ Zenatti begint haar jeugdroman Soldaat alsof het chicklit is: met vriendinnen die zich ‘drie losers in een land van losers’ voelen en lopen te katten op elkaar, met dat verschil dat het niet hun eindexamen is waar ze zich druk over maken, maar het leger. Maar dan nog: onder de cadeautjes die hoofdpersoon Valérie voor vertrek van haar vriendinnen krijgt, zijn douchegel met frambozengeur, ‘condooms voor noodsituaties in de liefde’ en ‘kant-en-klare harsstrips, vóór de noodsituaties in de liefde’.

Des te groter is het contrast als blijkt dat de twee jaar durende dienstplicht voor Israëlische jongens en meisjes toch echt geen geintje is. ‘Een soldaat is een soort volwassene met nog meer verantwoordelijkheden dan zijn ouders. Hij is belast met de nationale veiligheid,’ merkt Valérie op als ze net een maand soldaat nummer 3810159 is. Weer een paar maanden later is ze een volwaardig en bloedserieus radertje in de militaire machine – ze bespioneert dan voor de inlichtingendienst het Jordaanse luchtruim.

Ideaal materiaal voor een jeugdroman, zo’n verhevigde vorm van leven van een jongvolwassene. Dat komt in Soldaat goed uit de verf, doordat ze het militaire leven blijft bezien door de ogen van een 18-jarige. Haar dagboekfragmenten zijn geschreven in een luchtige meisjesstijl (‘er komen dagelijks ongeveer 236 bezigheden voorbij’) en er is verdriet om een ex-vriendje, maar er zijn ook terloopse gedachten waarin Valérie reflecteert op zichzelf, op het legerleven, op haar land in oorlog. Die passages tillen het verhaal uit boven het persoonlijke.

Aan welke kant staat Valérie, en waar wil ze staan? De kant van de ‘geweren’ is niet vanzelfsprekend haar kant – als de bus waar ze in zit met stenen bekogeld wordt, voelt zij zich rechtstreeks aangevallen en dat hakt erin. Toch, de Frans-Israëlische schrijfster van het ook al prettig complexe Ik had een vriend in Gaza (2010) pretendeert niet de waarheid in pacht te hebben en neemt politiek geen stelling. Soldaat biedt een verrijkend inkijkje in de Israëlische ver-van-mijn-bed-show. Tegenvaller is het wat geamputeerde einde: gelijk met de dienstplicht eindigt het boek en worden de uitgezette lijnen ruw afgekapt. Alsof Valéries leven niet pas net begint.

NRC Handelsblad / nrc.next, 17 februari 2012

Lego spelen met meneer

Hield Ted van Lieshout iets over aan de relatie die hij als kind had met een volwassen man? Hij ‘weet het domweg niet’, schrijft hij in een nawoord bij zijn autobiografische roman Mijn meneer, maar hij heeft er ‘geen spijt’ van. De vraag óf een pedofiele relatie per definitie walgelijk, traumatisch en slecht is, mag tegenwoordig niet eens meer gesteld worden. Wie die vraag stelt is verdacht. Een roman die die vraag stelt? Getsie.

Toch wilde Ted van Lieshout die roman schrijven, want de wereld is veranderd sinds Een kind met vier benen (1982) van Kees Verheul en Voor een verloren soldaat (1986) van Rudi van Dantzig, romans over pedofilie die in hun tijd weinig stof deden opwaaien. Van Lieshout schreef zijn autobiografische roman als een nuancering van het heersende (onderbuik)gevoel over pedofielen, ‘omdat de berichtgeving over pedofilie doorgaans eindigt bij een pedoseksueel die een slachtoffer heeft gemaakt, en wat er dan precies gebeurd is wordt overgelaten aan de eigen verbeelding’. Om misverstanden te voorkomen benadrukt hij in het nawoord dat hij pedoseksuele relaties ten stelligste afkeurt – hij voelde de verdachtmakingen alweer op zich afkomen, zoals die er kwamen nadat hij zich minder veroordelend had opgesteld in zijn dichtbundel Zeer kleine liefde (1999), waarin dezelfde relatie ook al tot literatuur verwerkt werd.

Mijn meneer is geen apologie voor seks met kinderen en geen softporno voor pedofielen. Dan had Van Lieshout wel een vertelling vanuit een pedofiel gemaakt, niet een verhaal dat consequent gezien wordt door de ogen van een 11-jarige jongen. Mijn meneer is het verhaal van het jongetje Ted, een pedant ventje, dat gelukkig zichzelf erg bijzonder vindt, maar ook wel bijzonder gevonden zou willen worden door de rest van de wereld. Van Lieshout weet zijn jonge verteller een dosis naïviteit mee te geven die precies bij zijn leeftijd past. Niet wereldwijs, maar ook niet te naïef: Ted schrijft brieven aan Maria en wacht in alle oprechtheid op een heilig antwoord, maar vindt het ook wel ‘heel toevallig’ dat hij ‘die man nu alweer’ tegenkomt.

Als hij bij de meneer thuis samen met hem mag komen legoën, vindt hij dat wel een beetje gek, maar vooral leuk. Kennelijk vindt ‘zijn’ meneer hem anders dan andere kinderen en is meneer zelf ook anders dan andere meneren. Bijzonderder. Ted durft tegen de kleine stapjes van toenadering geen nee te zeggen – dat zou onbeleefd, onbehoorlijk of toch zeker niet netjes zijn, en dat zou hem dwarszitten.

Van het een komt het ander. Van legoën komt tekenen, van tekenen komt modeltekenen, komt uitkleden. En van uitkleden komt bloot knuffelen op de divan. Meneer gaat weer een stapje verder en achter de naïviteit van Ted groeit iets nieuws. Hij durft zijn eigen onderbroek nog niet meteen uit te doen, maar vooral omdat hij dat nooit eerder heeft gedaan en omdat dat niet hóórt. Niet omdat hij het niet wil. Waar de manipulatie van de volwassene ophoudt en waar Ted zelf verder wil, is niet te zeggen. Hij gaat niet met tegenzin, maar met graagte mee in wat voor hem een eerste kennismaking met liefde is.

Dat is het cruciale punt, dat Mijn meneer zo intrigerend en onderhoudend maakt: een verhaal over manipulatie gaat langzaamaan over in een verhaal over een liefdesrelatie. De verhouding is fundamenteel ongelijkwaardig, maar lijkt zich niet anders te ontwikkelen dan een gewone liefdesrelatie. Het is alsof je de jonge Ted zijn recht op zijn eerste liefde zou ontzeggen, door de relatie op voorhand af te keuren. Wie Mijn meneer leest, wordt ondanks zijn vooroordelen heen en weer geslingerd tussen boosheid op de meneer en begrip voor de relatie. Het dubbele gevoel blijft – de relatie eindigt en daarmee het verhaal, maar het dilemma wordt niet beslecht. In een maatschappelijke discussie die geen redelijkheid meer duldt, biedt Mijn meneer een voorzichtig tegengeluid, waarvan je niet wist dat je het wilde horen. De gezochte nuance heeft Van Lieshout gevonden, met een roman die er literair en maatschappelijk toe doet.

NRC Handelsblad, 27 januari 2011

Naar het evenbeeld van… Bob

Gods wegen zijn ondoorgrondelijk, tenzij je weet dat Hij een lamlendige puber is. Zo eentje die liever in bed blijft liggen dromen van lekkere meiden, ook al wacht er een bureau vol smeekbeden. De aarde was na een pokerspelletje in handen gevallen van een gokverslaafde godin, die hem weggaf aan haar puberzoon Bob. Godzijdank is er Bobs secondant, ‘meneer B’, een ploeterende kantoorklerk die wél af en toe een gebed verhoort en Bobs fouten gladstrijkt.

Het uitgangspunt van In het begin was er… Bob, de vijfde jeugdroman van Meg Rosoff – je weet nooit wat te verwachten van deze kameleontische jongerenauteur – is een gedachte-experiment. Wat als God een humeurige, onverschillige puber was? Nou, hij zou zich zes dagen aan het scheppen zetten en dan achterover leunen, zelfvoldaan grijnzend bij de aanblik van ‘het hele misvormde eigenaardige zootje, maar niet voordat hij een zo gedurfde scheppingsdaad verrichte, zo’n volstrekte ramp, zo suïcidaal en fout’: hij schiep de mens. Naar zijn evenbeeld, nota bene. ‘Waarvan iedereen kon zien dat het zonder meer vragen om onheil was.’ God/Bob rust nu op zijn lauweren en haalt Afrika en Amerika door elkaar, waardoor Sudanezen zonder water zitten en mensen in Florida onder water.

Met zo’n Almachtige, kortom, had de wereld er precies zo uitgezien als we hem kennen. Dat een christelijke school in Groot-Brittannië een optreden van Rosoff afzegde, verbaast niet echt: zo liederlijk en seksbelust als in In het begin was er… Bob kennen we God sinds de klassieke oudheid niet meer.

Maar of de schooljongens en -meisjes van hun geloof zouden vallen door het boek, is de vraag. Dat lijkt ook niet de bedoeling: het schurkt wel aan tegen grote levensvragen (die ook voor niet-gebruuskeerde niet-christenen het overdenken waard zijn), maar de verleiding om te geloven dat het gedachte-experiment meer oplevert dan goede grappen is niet sterk genoeg.

Dat is het mankement van In het begin was er… Bob: het blijft te raar. Rosoffs onstuimige verhaallijnen zijn te dun om je werkelijk mee te voeren. Ze laat Bob verliefd worden op een stervelinge, waarna zijn wankele gemoed wereldwijd het weer ontregelt. Ze laat Bobs moeder zijn huisdier vergokken, ze laat meneer B zijn ontslagbrief schrijven – en daarmee het noodlot opdoemen.

Het experiment van Rosoff komt niet uit de verf, maar zoals al haar romans is In het begin was er… Bob weer weldadig goed geschreven, en het mag er alleen al daarom wezen. Een stijloefening van het kaliber van Godverdomse dagen op een godverdomse bol van Dimitri Verhulst, gecombineerd met een goddelijk-filosofische inzet à la A.F.Th. van der Heijden – dat vind je ook niet vaak in de jeugdliteratuur.

NRC Handelsblad, 13 januari 2012

Op komst: Kinder- en jeugdliteratuur

De roman De weeffout in onze sterren van ’s werelds belangrijkste young-adult-auteur John Green speelt deels in Amsterdam, waar zijn twee Amerikanen met kanker hun lievelingsschrijver opzoeken. Van eigen bodem komt Spinder van Simon van der Geest (Gouden Griffel 2011), over een insectenlaboratorium, een broederstrijd en geheimen die ‘stinken en overal gaten in vreten’. Sieb Posthuma maakte bij de komende Calder-tentoonstelling in het Gemeentemuseum Den Haag De draad van Alexander, een kennismaking voor kinderen, geïnspireerd op zijn beeldtaal.

Kevin Brooks: iBoy. De Harmonie. April

Simon van der Geest: Spinder. Querido. Febr.

John Green: De weeffout in onze sterren. Lemniscaat. Maart

Frank Groothof & Thé Tjong-Khing: Carmen. Gottmer. April

Chris Haughton: Stoute hond! Gottmer. Febr.

Mariken Jongman: Liefde, liefde en nog eens liefde. Lemniscaat. Febr.

Jeff Kinney: Het leven van een loser. Een hondenleven. De Fontein. Febr.

Sieb Posthuma: Calder – De draad van Alexander. Leopold. Febr.

Marije Tolman & Ronald Tolman: Het eiland. Lemniscaat. Maart

Edward van de Vendel & Philip Hopman: De raadsels van Sam. Querido. April

NRC Handelsblad, 12 januari 2012

Het hele orkest speelt klas 6b

Van de boeken over invalmeester Mees Kees is een voorstelling gemaakt, De Grote Mees Kees Show.

Op de gang hoor je al lawaai alsof er twee schoolklassen zitten te wachten. Binnen zit de één wat te kletsen, een ander haalt zijn spullen tevoorschijn, er zit iemand omgedraaid grappen te maken met degene achter hem. Een schoolklas? Nee, het is een orkest van een stuk of zestig volwassenen, die hun instrumenten stemmen voor een belangrijke oefendag. Maar op deze woensdagochtend lijkt het orkest Holland Symfonia net een drukke klas 6b.

Schrijfster Mirjam Oldenhave voelt zich ook net zo zenuwachtig als Mees Kees, de hoofdpersoon van haar boekenreeks over de 19-jarige invalmeester, die op zijn eerste dag gebracht wordt door zijn moeder. Vandaag staat Mirjam voor het eerst oog in oog met het orkest waarmee ze de komende weken een stuk of vijftien keer De Grote Mees Kees Show speelt. „Ssst, sst”, sissen de orkestleden naar elkaar, als de dirigent begint te praten om de schrijver aan iedereen voor te stellen.

De Mees Kees Show bestond al een tijdje als kleine voorstelling, gemaakt door vier mensen. Mirjam vertelde dan het verhaal, terwijl haar illustrator Rick de Haas er tekeningen bij maakte die op een groot scherm te zien waren. Er waren maar twee acteurs: iemand voor het strenge schoolhoofd juffrouw Dreus en iemand die ‘alle kinderen’ speelde. Het plan voor De Grote Mees Kees Show kwam er dankzij de zoon van de artistiek leider van Holland Symfonia, een grote Mees Kees-fan. In januari zijn er twee openbare voorstellingen voor iedereen en een aantal voorstellingen voor scholen in Noord-Holland.

Het vertellen, de tekeningenshow en de strenge Dreus zijn gebleven, maar nu doen de orkestleden ook mee als leerlingen van 6b. „Ik had nachtmerries voor deze repetitie, hoor. Dan was ik mijn tekst kwijt en ging het hele orkest zitten zuchten en steunen”, vertelt Mirjam in de pauze. „Maar het viel mee, vanaf moment één waren de zenuwen weg. Wij met z’n allen tegen Dreus, zo voelde het meteen. Ik kreeg ook zin om te gaan klieren, als de dirigent even iets aan het uitleggen was.”

Het verhaal gaat over Mees Kees, die de klas moppen vertelt die ze moeten opschrijven (alsof het dictee is) en ze een dvd’tje van Spiderman laat kijken (natuurles, want Spiderman is een spin).

Voor de nieuwe voorstelling is er iets meer spektakel toegevoegd. Er vliegt een echte Spiderman door de zaal, een beatboxer begeleidt een rap van een van de leerlingen en een lesje topografie is een plaatjesraadspel voor de hele zaal. En er is natuurlijk het orkest, dat spannende klassieke muziek speelt, maar ook de gewone Mees Kees-liedjes. „De actrice die Dreus speelt en in de voorstelling een operalied over bloemetjes zingt, kan nu drie keer zo veel gas geven als normaal”, zegt Mirjam. „Gooi een tuba op die vrouw”, is een zinnetje uit de voorstelling – en dat kon nu bijna echt.

NRC Handelsblad, 6 januari 2012

De snelle groei van de kinderapp

Ze maken geluid, ze zijn geanimeerd, ze reageren op beweging én het zijn prentenboeken. De app-versies van prentenboeken zijn in de beste gevallen een aanzienlijke verrijking van de ouderwetse leeservaring.

Kinderboeken zijn over het algemeen misschien toch al meer gericht op interactie met lezers dan romans voor volwassenen, dus de keuze om apps van prentenboeken te maken ligt voor de hand. Drie grote uitgevers richtten het afgelopen jaar zelfs een aparte afdeling op die zich bezighoudt met het ‘verappen’ van kinderboeken.

Uit het huidige aanbod van Nederlandse kinderboeken-apps, inmiddels enkele tientallen, blijkt dat we nog aan het begin staan van een ontwikkeling. De één is geslaagder dan de ander, en meestal is de app vooral of een luisterboek, of een animatiefilm, of een computerspel. De apps die verschenen zijn onder de vlag Piccolo Picture Books, de app-afdeling van uitgeverij Unieboek, liggen nog het dichtst bij de luisterboeken: zonder animaties, maar met een voorleesstem en tekeningen die bellen, toeteren of piepen als je ze aanraakt. De app Mama kwijt van Chris Haughton, gemaakt door animatiestudio Het Woeste Woud, is daarentegen vooral een filmpje: de animatie bepaalt het tempo van vertellen en als voorlezend ouder zit je erbij en kijk je ernaar. De verjaardag van Sylvia van Ommen is zo interactief dat het wel een computerspelletje lijkt: je sleept brieven naar hun geadresseerde, en zo help je het verhaal verder. Het wachten in 2012 is op de gouden app-combinatie van kijken, luisteren, meespelen én lezen.

Lida Dijkstra & Thé Tjong-Khing: Verhalen van de vossenbroertjes. Pimento, 103 blz. € 15,95

Literair én toegankelijk, het oude erend én fonkelnieuw, talig én beeldend, en niet over de hoofden van kinderen heen – dankzij de goede grappen en het boeiende verhaal-over-verhalen – maar tegelijk smullen voor kenners (en neerlandici). Als bewerking van een klassieker de grootste verrassing van dit jaar en wat mij betreft de beste Gouden Griffel-kandidaat voor komend jaar.

Leo Timmers: Boem! Querido, 54 blz. € 14,95

Eén woord: kettingbotsing. Eén – nog korter – woord: boem. Wat meer langere woorden: vrolijk onheil in de vorm van karaktervolle dieren in oude auto’s komt telkens weer het boek binnenrijden, waarna een fortuinlijke aanrijding volgt. Een simpel verhaal en een rijke, kleurrijke uitvoering in dit hoogtepunt in Leo Timmers’ in Nederland veel te onbekende prentenboekenoeuvre.

Ted van Lieshout: Driedelig paard.

Het is moeilijk niet te lachen bij het bericht van mevrouw De Ruyter die is gesneuveld in de uitverkoop, of de brief waarin de lepeltjes melden niet ordinair op een hoop gegooid wensen te worden met de vorken. Het is moeilijk niet te vallen voor de schitterende bladzijden met nougatblokjes of jongleerballen in sonnetschema. Het taal- en beeldspel in Driedelig paard heeft het in zich om een groot publiek te overtuigen van de lol van poëzie.

Leo Timmers: Boem! Querido, 54 blz. € 14,95
Joke van Leeuwen: Waarom lig jij in mijn bedje? Querido, 31 blz. € 12,95

NRC Handelsblad, 30 december 2011

Spectaculaire slaapkamerlange boeken om uit te klappen

Wie wil zien waarom het papieren prentenboek het in 2012 wel zal uithouden, neme Boem! van Leo Timmers en Waarom lig jij in mijn bedje? van Joke van Leeuwen. Deze twee boeken maken het medium boek toch nog onmisbaar, in tijden van digitalisering en apps, doordat ze (deels) uitklapbaar zijn.

Waarom lig jij in mijn bedje? is een harmonicaboek: één lang stuk stevig papier waarvan je telkens een deel uitvouwt. Een teddybeer wordt het grote bed uitgebonjourd wegens ‘te groot en te warm’, maar ontdekt in zijn eigen bedje een verstekeling. Die knuffelhond treft weer een ander knuffelbeest dat zijn bed bezet, en zo ontstaat een estafette van slaapkamerbewoners die een bedje opschuiven.

Als het harmonicapapier op z’n einde is, is er een sip lappenpopje over, dat zich bedloos omdraait en langs alle slapende knuffels terugsjokt. Een mooie vondst van Van Leeuwen: die terugweg staat op de achterkant van de harmonica, met als eindbestemming het grote bed.

Joke van Leeuwen bleef fijn dicht bij huis, ook in de uitvoering: de achtergronden zijn nachtblauw en niet te druk, de knuffeldieren zien er groot en zacht uit, maar niet te zoet. Meer heeft een peuter niet nodig in een boek – zeker niet wanneer de special feature zich openbaart: je kunt de slaapkamerlange harmonica ook in z’n geheel uitklappen.

Een vergelijkbaar spektakel is de uitklapbare slotplaat van Boem!, het boek waarmee Leo Timmers een grote prentenboekennaam in Nederland zou moeten worden. Het talent van deze Vlaamse illustrator heeft lang genoeg kunnen rijpen: Timmers legde eerder al een groot komisch tekentalent aan de dag (Diepzeedokter Diederik, 2009) en hij oefende zich al uitvoerig in strakke oldtimers met dierlijke bestuurders (Wie rijdt?, 2007) en kleurige kijkplaten (Meneer René, 2010). In zijn nieuwste boek komt alles samen.

Het simpele verhaal van Boem! – één woord: kettingbotsing – is een schot in de roos. Een rendier in een oldtimer zit te lezen achter het stuur, en botst: de voorraad Boem!- exemplaren uit zijn achterbak belandt in de vuilnisbak. Een naderende wagen vol kippen kan dan al niet meer remmen.

Elke plaat komt er weer nieuw vrolijk onheil het boek binnenrijden, waarna boem – en de lading vissen, autobanden of babyhaasjes vliegt door de lucht, en komt uitermate grappig terecht. Er is veel te zien en veel te beleven, al helemaal in die uitklapbare eindbotsing, tussen een ijsco-pinguïn en een wagen vol verfblikken. Botsingen waren zelden zo fortuinlijk.

NRC Handelsblad, 4 december 2011

12-jarige criminelen slaan toe

Zeven Italiaantjes met ‘geldproblemen’ besluiten een bank te overvallen – de verleiding is groot om in Zeven kleine criminelen van Christian Frascella een enorm actuele eurocrisis-parabel te zien. Wie het ontstaan van de Italiaanse crisis wil wijten aan een verziekte cultuur van fraudeurs en andere onfrisse praktijken, kan bij Frascella lezen waar het is misgegaan. De geldzorgen van zeven kleine criminelen mogen dan bestaan uit het verlangen naar bokshandschoenen en voetbalplaatjes, hun bankroofplannen zijn bloedserieus.
Zeven kleine criminelen is een energieke roman, waarin het de Italiaan Christiaan Frascella lukt om vele verhalen te vertellen. Het is een tragische kroniek van een Midden-Italiaanse dorpsgemeenschap in de jaren tachtig, een rauwe maffiathriller en een meeslepend jongensboek ineen. Frascella’s debuut Ik ben de sterkste won als beste vertaalde jeugdroman de Dioraphte Jongerenliteratuur Prijs en werd geroemd om de krachtige vertelstem van de hoofdpersoon. Dat kunstje wil Frascella niet te herhalen: één hoofdpersoon van zestien maakte plaats voor zeven jochies van twaalf en de ik-verteller is voor een filmische registratie met veel perspectiefwisselingen.
De tien dagen die het verhaal omspant, zijn meteen de dagen waarin alles in het dorp op springen komt te staan. De oorzaak zou de terugkeer van ‘de Mexicaan’ kunnen zijn, de gevreesde maffioso die zijn gevangenistijd heeft uitgezeten en nu verhaal komt halen: waar zijn ‘taart met vijl’ bleef. In die scène trekt Frascella een toepasselijk gangsterfilm-register open, zoals hij even later moeiteloos overschakelt naar het schoolplein, waar andere problemen heersen. Billo, Corda, Gorilla, Ranacci, Cecconi, Lonìca en Fostelli spreken elkaar aan bij achternaam of bijnaam en citeren graag uit Scarface, maar leven nog in het pre-vriendinnetjestijdperk. Wanneer wegens de bankroofplannen een spuuglelijk meisje versierd moet worden, is dat een hele opgave.
De bankovervalplot houdt het verhaal gaande, maar Frascella monteerde zijn verhaal zo knap dat hij de zeven jongens allemaal een eigen achtergrondverhaal kon geven, en eigen diepte. Hij houdt dat niet helemaal vol: aan het einde van de roman is er vooral ruimte voor een actiefilmachtige ontknoping, waardoor niet alle lijntjes even overtuigend worden afgehecht. Maar wat beklijft is de ontroerende tragiek.
Zorgeloos opgroeien is er voor niemand bij. Gorilla wordt afgeperst door zijn broer, Ranacci heeft een vader die jarenlang ongemerkt twee gezinnen onderhield, Billo wordt vreselijk bedrogen door een voetbaltalentscout. De mannen tegen wie de jongens opkijken blijken allerminst onfeilbaar en nota bene de Mexicaan biedt hen de grootste levensles: het leven is geen avontuur. Moet dat ooit goed komen?

NRC Handelsblad, 11 november 2011

Stoute vosjes

Gouden Griffel winnen? Bewerk een literaire klassieker. De laatste drie winnaars waren de bewerkins van een Andersen-sprookje, een nieuw scheppingsverhaal en een moderne Odyssee. Dus volgend jaar Lida Dijkstra? Ze heeft de goede papieren met haar Verhalen voor de vossenbroertjes, gepresenteerd als ‘het langverwachte vervolg op Van den vos Reynaerde’.
Het aantal Reynaert-bewerkingen voor kinderen is eindeloos, al wisselden de verhalen over de middeleeuwse vos in de loop der tijd flink van karakter. Zijn gemeenste streken zijn soms verdwenen, om het kinderpubliek deugdzaamheid bij te brengen. Daarop gaat Lida Dijkstra verder: op het verhalen vertellen over Reinaert, op zijn reputatie. Ze schrijft over Reinaerdijn en Rosseel, de zonen die hun verbannen vader Reinaert alleen kennen uit de rooskleurige verhalen van hun moeder. Maar dan verschijnt Bruun de beer, voormalig Reinaert-slachtoffer, en degene die inziet dat de vossenbroertjes hard op weg zijn grote deugnieten te worden. Hij vertelt de vossenbroertjes de andere kant van het verhaal.
Dijkstra maakte haar boek middeleeuws voor kinderen – en het is héél middeleeuws. Het verhaal bestaat uit korte verzen, niet rijmend maar wel ritmisch, de woorden zijn af en toe gepast archaïsch, vaak bloemrijk en steeds tijdloos. Tekenaar Thé Tjong-Khing verrichtte schitterend monnikenwerk: miniaturen in de kantlijn en bovenaan elk hoofdstuk geïllustreerde initialen. Eénmaal kiest hij ervoor om net dat ene zinnetje te illustreren waarin de vossenbroertjes hun behoefte doen. Een middeleeuwer hield wel van zo’n grapje. Een jonge lezer van nu niet minder, natuurlijk.
Verhalen voor de vossenbroertjes is literair én toegankelijk: zoals er tekstverwijzingen zijn voor kenners (‘De pinksterbomen bloeiden, alle vogels hadden nesten begonnen’), zo is er taalspel voor kinderen: ‘Die haas is het haasje’, aldus de vossenbroertjes die dan haasje-over gaan spelen. De maatschappijkritiek uit het oorspronkelijke verhaal liet Lida Dijkstra achterwege, maar met haar nadruk op ‘de luchthartigheid en speelsheid’ bewijst ze de middeleeuwse literatuur een goede dienst. En ze maakte een fantastisch, prijzenswaardig boek.

Copyright NRC Handelsblad BV